پیوندهای مفید
آمار
| تعداد نشریات | 25 |
| تعداد شماره‌ها | 556 |
| تعداد مقالات | 4,410 |
| تعداد مشاهده مقاله | 7,318,301 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 3,814,322 |
چارچوب نظری عدالت تربیتی در نظام آموزش و پرورش ایران: واکاوی دیدگاه‌های راولز و مصباح یزدی | ||
| پژوهش در آموزش معارف و تربیت اسلامی | ||
| دوره 7، شماره 3، مهر 1405، صفحه 118-99 اصل مقاله (2.47 M) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.48310/riet.2026.22076.1626 | ||
| نویسندگان | ||
| رقیه رحیمی دمیرچی درسی1؛ سعید بهشتی* 2؛ نجمه وکیلی3 | ||
| 1دانشجوی دکتری، گروه علوم تربیتی (گرایش فلسفه تعلیم و تربیت)، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. | ||
| 2گروه فلسفه تعلیم و تربیت، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران | ||
| 3گروه علوم تربیتی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران | ||
| چکیده | ||
| پژوهش حاضر با هدف تحلیل عدالت تربیتی از دیدگاه جان راولز و نقد آن از منظر مصباح یزدی در جهت ارائه چارچوب نظری در نظام آموزش و پرورش ایران تدوین شده است. روش پژوهش کیفی از نوع تحلیل محتوا و به شیوه تحلیل فلسفی-انتقادی متون بوده که در آن اصول نظری عدالت از نظر راولز شامل آزادی‌های برابر، برابری منصفانه فرصت‌ها و اصل تفاوت استخراج و پیامدهای تربیتی آن بررسی شده است. در ادامه، با اتکاء بر مبانی انسان‌شناختی و غایتگرایانه اندیشه مصباح یزدی، نقدهایی همچون ناهمخوانی مبانی لیبرالی با نگرش اسلامی، ناکافی بودن بی‌طرفی ارزشی برای تربیت انسان متعالی، غفلت از هدف معنوی در تربیت راولزی و کم‌رنگ شدن نقش دین در خانواده مطرح شده است. یافته‌ها نشان داد که عدالت تربیتی در چارچوب اسلامی علاوه‌بر فرصت برابر، نیازمند هدایت اخلاقی، تقویت هویت دینی و توجه به تفاوت‌های استعداد انسانی است. بر این اساس، چارچوب نظری پیشنهادی پژوهش بر چهار محور اصلی شکل گرفت: تضمین فرصت‌های برابر آموزشی، ارتقای تربیت ارزش‌محور، شایسته‌پروری متناسب با ظرفیت‌ها و جبران چندبُعدی نابرابری‌ها. نتیجه پژوهش بیانگر آن است که هم‌افزایی نقاط قوت نظریه راولز با مبانی انسان‌شناختی و غایتگرایانه اندیشه مصباح یزدی می‌تواند الگویی بومی و کارآمد برای آموزش و پرورش ایران فراهم سازد؛ الگویی که در آن عدالت اجتماعی، کیفیت یادگیری و تربیت معنوی به صورت همزمان مورد توجه قرار گرفته و زمینه رشد هویت فرهنگی، انسجام اجتماعی و توسعه پایدار را مهیاء می‌سازد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| عدالت تربیتی؛ راولز؛ مصباح یزدی؛ آموزش و پرورش؛ ایران | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Educational Justice in Iran’s Education System: An Examination of the Perspectives of John Rawls and Mohammad-Taqi Mesbah-Yazdi | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Rogayeh Rahimi Damirchi Darsi1؛ Saeed Beheshti2؛ Najmeh Vakili3 | ||
| 1PhD., Student, Department of Educational Sciences (Specialization: Philosophy of Education), SR.C., Islamic Azad University, Tehran, Iran. | ||
| 2Department of Philosophy of Education, Faculty of Psychology and Educational Sciences, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran | ||
| 3Department of Educational Sciences, CT.C., Islamic Azad University, Tehran, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| This study aims to analyze educational justice from the perspective of John Rawls and critically examine it in light of the philosophical thought of Mohammad-Taqi Mesbah-Yazdi, with the purpose of developing a theoretical framework for Iran’s education system. The study adopts a qualitative research approach based on content analysis and philosophical-critical analysis of texts. Accordingly, the fundamental principles of Rawls’s theory of justice—including equal basic liberties, fair equality of opportunity, and the difference principle—were identified, and their educational implications were examined. Subsequently, drawing on the anthropological and teleological foundations of Mesbah-Yazdi’s thought, several critical considerations were examined, including the incompatibility of liberal philosophical foundations with an Islamic worldview, the inadequacy of value neutrality for cultivating a morally and spiritually elevated human being, the neglect of spiritual purposes in Rawlsian education, and the diminished role of religion within the family. The findings indicate that educational justice within an Islamic framework requires more than equal educational opportunities; it also entails moral guidance, the strengthening of religious identity, and due consideration of differences in human abilities and talents. On this basis, the proposed theoretical framework is structured around four principal dimensions: ensuring equal educational opportunities, promoting value-oriented education, fostering merit and human capacities in accordance with individual potential, and addressing inequalities through multidimensional compensatory measures. The findings further suggest that integrating the strengths of Rawls’s theory with the anthropological and teleological foundations of Mesbah-Yazdi’s thought may provide a contextually grounded and potentially effective framework for Iran’s education system. Such a framework simultaneously addresses social justice, quality of learning, and spiritual development, thereby contributing to the cultivation of cultural identity, social cohesion, and sustainable development. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Educational Justice, John Rawls, Mohammad-Taqi Mesbah-Yazdi, Education System, Iran | ||
| مراجع | ||
|
ابن منظور (1405ق). لسان العرب. بیروت: دار صادر.
انصاری، مریم؛ رجبی، معصومه (1395). تحلیلی بر مولفه‌های عدالت آموزشی از نظر جان رالز. در: هفتمین همایش ملی انجمن فلسفه تعلیم و تربیت ایران؛ فلسفه تعلیم و تربیت و قلمرو علوم اجتماعی و انسانی، دانشگاه شیراز، صص724-734. باقری، خسرو (1391). کاوش‌‌های تربیتی. تهران: انتشارات سمت.
ترکاشوند، سینا؛ کشاورز، سوسن؛ صالحی، اکبر؛ میرزا محمدی، محمدحسن (۱۳۹۷). ارائه الگوی نظری عدالت تربیتی در نظام تعلیم و تربیت رسمی و عمومی براساس مبانی معرفت‌شناختی عدالت فارابی. مسائل کاربردی تعلیم و تربیت اسلامی، ۳(۴)، ص7-34.
حاتمی‌‌‌‌‌نژاد، حسین؛ راستی، عمران (1385). عدالت اجتماعی و عدالت فضایی؛ بررسی و مقایسه نظریات جان رالز و دیوید هاروی. سرزمین، 3(9)، ص50-38.
خالدیان، ادهم؛ شریعتی، احمد؛ کاکی، نشمین (1400). بررسی و نقد مبانی فلسفی نظریه عدالت رالز با ابتناء بر دیدگاه امام خمینی در باب این مفهوم و پیامدهای آن در تعلیم و تربیت. در: تهران: اولین همایش ملی علوم انسانی در حکمت معاصر با محوریت علامه طباطبایی.
دهخدا، علی اکبر (1377). لغت‌نامه دهخدا. تهران: دانشگاه تهران.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412ق). مفردات الفاظ القرآن. تحقیق صفوان عدنان داودی. دمش: دارالقلم.
رالز، جان (1385). عدالت به‌مثابه انصاف. ترجمه عرفان ثابتی. تهران: ققنوس.
شورای عالی انقلاب فرهنگی و شورای عالی آموزش و پرورش (1390). سند تحول بنیادین آموزش و پرورش.
شورای عالی انقلاب فرهنگی و شورای عالی آموزش و پرورش (1391). مبانی نظری تحول بنیادین در نظام تعلیم و تربیت رسمی عمومی جمهوری اسلامی ایران.
صحبت‌‌لو، علی؛ غفاری، ابوالفضل (1400). بررسی عدالت تربیتی در نظام آموزشی کشور با استفاده از نظریه‌‌ی عدالت رالز. اسلام و پژوهشهای تربیتی، 13(25)، ص57-76.
ضرابی، عبدالرضا (1400). اصول تربیت از دیدگاه علامه مصباح. معرفت، 30(8)، ص90-77.
ضرابی، عبدالرضا (1401). بررسی و تحلیل دیدگاه علامه مصباح یزدی در زمینه مفهوم «تربیت». اسلام و پژوهشهای تربیتی، 14(1)، ص56-45.
مردانی گرم‌دره، مجید؛ علی بابائی شهرکی، مهلا (1403). بررسی تطبیقی مفهوم عدالت در آراء و اندیشه‌های جان رالز و ابن خلدون. تهران: سومین کنگره دانشجویان حقوق، علوم سیاسی و علوم اجتماعی.
مصباح یزدی، محمدتقی (1366). آزادی از دیدگاه اسلام. سخنرانی در ششمین کنفرانس اندیشه اسلامی. قابل دسترس در:
مصباح یزدی، محمدتقی (1367). جامعه و تاریخ از نگاه قرآن. نگارش: مصطفی ملکیان. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مصباح یزدی، محمدتقی (1384). نقد و بررسی مکاتب خلاقی. نگارش: احمدحسین شریفی. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
مصباح یزدی، محمدتقی (1388). ولایت فقیه، محور حاکمیت اسلام و ضامن تحقق عدالت و پیشرفت. قم: در یازدهمین همایش رابطین دفتر پژوهشهای فرهنگی. قابل دسترس در: https://mesbahyazdi.ir/node/342
مصباح یزدی، محمدتقی (1391). عزت ملی در چهارچوب ارزش‌های اسلامی و برای تحقق اهداف اسلامی مطلوب است. قابل دسترس در: https://mesbahyazdi.ir/node/4277
مصباح یزدی، محمدتقی (1392). حقوق و سیاست در قرآن. نگارش: محمد شهرابی. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، چاپ سوم.
مصباح یزدی، محمدتقی (1402). نگاهی گذرا به حقوق بشر از دیدگاه اسلام. نگارش عبدالحکیم سلیمی. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، چاپ سوم.
همتی، حیدر (1403). بررسی عدالت تربیتی در اسناد بالادستی آموزش‌وپرورش. پژوهش در آموزش معارف و تربیت اسلامی، 5(2)، ص41-62.
همتی، زهرا (1398). بررسی مبانی فلسفی عدالت از نظر جان راولز و شهید مطهری و استنتاج دلالت‌های آن در عدالت آموزشی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه شاهد.
یاری‌قلی، بهبود؛ ضرغامی، سعید؛ قائدی، یحیی؛ نقیب‌زاده، میرعبدالحسین (1391). تحلیل تطبیقی فلسفه عدالت تربیتی؛ دیدگاه‌های لیبرال و جامعه‌گرا. پژوهشنامه مبانی تعلیم و تربیت، 2(1)، ص108-91.
Amos, C. (2025). Birds of a feather undermine equity: A strategy to align intent and outcome in team-based learning in higher education. arXiv:2503.17476. https://doi.org/10.48550/arXiv.2503.17476
Chen, G. (2023). Equity and Welfare: An Analysis of Resource Allocation for Disadvantaged Individuals from The Perspective of Rawlsian Theory of Justice. URL= https://webofproceedings.org/proceedings_series/ESSP/ICFMHSS%202023/F26.pdf Costa, M. V. (2021). Rawls’ traces in contemporary philosophy of education. Theory and Research in Education, 19(3), p. 296-300. https://doi.org/10.1177/14778785211056151
Culp, J. (2020). Educational justice. Philosophy Compass, 15(12), e12713.
Edor, E. J. (2020). John Rawls's Concept of Justice as Fairness. PINISI Discretion Review, 4(1), p. 179-190. https://doi.org/10.26858/pdr.v4i1.16387 He, Y. (2024). Quantifying educational competition: A game-theoretic model with policy implications. arXiv:2412.10974. https://doi.org/10.48550/arXiv.2412.10974
Idoko, B. O., & Okeke, E. K. (2025). Moral Defense of John Rawls Theory of Justice as Fairness. Trinitarian: International Journal of Arts And Humanities, 1(1).
Karakose, T., Tülübaş, T., & Papadakis, S. (2023). The scientific evolution of social justice leadership in education: Structural and longitudinal analysis of the existing knowledge base (2003–2022). Frontiers in Education, no. 8. https://doi.org/10.3389/feduc.2023.1139648
Mifsud, D. (2024). Social justice and equity in education and schooling. In Handbook of Social Justice in Education (pp. 1–18). https://doi.org/10.1108/978-1-83549-758-620241001
Rawls, J. (1999). A Theory of Justice. United States of America: Harvard University Press.
Rawls, J. (2001). Justice as fairness: A restatement. Harvard University Press.
Rowls, J, (1971). A Theory of Justice, Harvard U.P. https://doi.org/10.2307/j.ctvjf9z6v
Samira, M. (2024). Equity in education: Addressing disparities in access and outcomes. ROJAM Journal of Management, 5(2), p. 112–123. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 161 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 9 |
||