پیوندهای مفید
آمار
| تعداد نشریات | 25 |
| تعداد شماره‌ها | 561 |
| تعداد مقالات | 4,460 |
| تعداد مشاهده مقاله | 7,467,593 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 3,905,897 |
نوآوری در تدریس متون فارسی بر اساس رویکرد راجرز: ارتقای همزمان مؤلفه‌های شناختی هیجانی | ||
| پژوهش در آموزش زبان و ادبیات فارسی | ||
| دوره 7، شماره 3، مهر 1405، صفحه 75-92 اصل مقاله (685.75 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.48310/rpllp.2026.22641.1326 | ||
| نویسندگان | ||
| رسول بهنام* 1؛ محمد مجیدپور خوئی2؛ فرشید اشرفی سلیم کندی3 | ||
| 1استادیار گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران. | ||
| 2استادیار گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران. | ||
| 3استادیار گروه آموزش علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران. | ||
| چکیده | ||
| اهداف: تدریس سنتی ادبیات فارسی، به ویژه در متون تمثیلی و چندلایه، در فعال‌سازی هم زمان ظرفیت‌های شناختی و عاطفی دانش‌آموزان ناکارآمد است و مؤلفه‌هایی مانند تفکر، تعقل و همدلی در کتابهای فارسی کمتر مورد توجه بوده‌اند. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی الگوی تدریس غیرمستقیم کارل راجرز بر درک مطلب خوانداری، انعطاف‌پذیری شناختی و هوش هیجانی دانش‌آموزان پایۀ دهم در جریان تدریس حکایت «طوطی و بقال» از مثنوی معنوی اجرا شد. روشها: روش مطالعه شبه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون ـ پس‌آزمون و گروه گواه بود؛ ۶۰ دانش‌آموز پایۀ دهم ناحیۀ ۲ ارومیه به روش خوشه‌ای چندمرحله‌ای انتخاب و در دو گروه آزمایش و گواه جایگزین شدند. ابزارها شامل آزمون محقق‌ساختۀ درک مطلب، پرسشنامۀ انعطاف‌پذیری شناختی و مقیاس هوش هیجانی بود. گروه آزمایش طی شش جلسه با الگوی راجرز با تأکید بر همدلی، پذیرش نامشروط و تسهیل‌گری و گروه گواه با روش سنتی آموزش دیدند. یافتهها: تحلیل کوواریانس نشان داد الگوی راجرز بر هر سه متغیر تأثیر مثبت و معنادار دارد. مشاهدات کیفی نیز حاکی از افزایش همدلی، تفسیرهای خلاقانه و وسعت دید شناختی بود. کاربست رویکرد انسان‌گرایانه، کلاس ادبیات را از فضایی انتقال‌محور به بستری پویا برای پرورش تفکر انتقادی، خودآگاهی هیجانی و یادگیری کل نگر تبدیل می کند. نتیجه گیری: نتیجه پژوهش در کاربرد عملی نظریۀ راجرز برای تدریس متنی ادبی، سنجش همزمان پیامدهای شناختی و عاطفی و ارائۀ الگویی عملیاتی برای معلمان فارسی است. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| تدریس ادبیات فارسی؛ رویکرد انسان‌گرایانه؛ درک مطلب؛ انعطاف‌پذیری شناختی؛ هوش هیجانی؛ حکایت طوطی و بقال؛ الگوی تدریس غیرمستقیم | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Innovation in Teaching Persian Texts Based on Rogers' Approach: Simultaneous Enhancement of Cognitive and Emotional Components | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Rasool Behnam1؛ Mohammad Majidpour khoei2؛ farshid Ashrafi Salimkandi3 | ||
| 1Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature Education, Farhangian University, Tehran, Iran. | ||
| 2Assistant Professor, Department of Islamic Education, Farhangian University, Tehran, Iran. | ||
| 3Assistant Professor, Department of Educational Sciences, Farhangian University, Tehran, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| Objectives: Traditional teaching of Persian literature, particularly with allegorical and multilayered texts, is ineffective in simultaneously activating students' cognitive and affective capacities; components such as thinking, reasoning, and empathy have been largely neglected in Persian textbooks. This study investigated the effectiveness of Carl Rogers' nondirective teaching model on reading comprehension, cognitive flexibility, and emotional intelligence among 10th-grade students while teaching the tale “The Parrot and the Grocer” from Masnavi-ye Ma'navi. Method: A quasi-experimental pretest-posttest control group design was used. Sixty 10th-grade students from District 2 of Urmia were selected through multistage cluster sampling and assigned to experimental and control groups. Instruments included a researcher-made reading comprehension test, a cognitive flexibility questionnaire, and an emotional intelligence scale. The experimental group received six sessions of Rogers' model (emphasizing empathy, unconditional positive regard, and facilitation), while the control group was taught traditionally. Findings: ANCOVA results showed that Rogers' model had a significant positive effect on all three variables. Qualitative observations also indicated increased empathy, creative interpretations, and broader cognitive perspective. Applying a humanistic approach transforms the literature classroom from transmission-oriented to a dynamic context for fostering critical thinking, emotional self-awareness, and holistic learning. Conclusion: The conclusion of this research lies in the practical application of Rogers' theory to teaching a literary text, simultaneous assessment of cognitive and affective outcomes, and an operational model for Persian literature teachers. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Teaching Persian literature, humanistic approach, reading comprehension, intelligibility, emotional intelligence, the parable of the parrot and the grocer, indirect teaching model | ||
| مراجع | ||
|
ابراهیم‌خانی، لیلا؛ چهرقانی، رضا؛ و فیاض، مهدی (۱۴۰۴). تحلیل فرایند تغییر نگرش در دو حکایت «طوطی و بازرگان» و «مرد بقال و طوطی» از مثنوی معنوی با تکیه بر نظریه کارل هاولند. پژوهش‌های میان‌رشته‌ای زبان و ادبیات فارسی، ۴(۱)، 266-225. https://doi.org/10.30479/irpli.2025.21560.1271
بهاری، وحیده (۱۳۹۷). تحلیل جامعه‌شناختی اشخاص در حکایت مرد بقال و طوطی، فصلنامه اورمزد، 41(1)، 23-4.
بهنام قراجلر، رسول؛ و شبانی، رحیم (1404). اثربخشی الگوی تدریس پنج مرحلهای «بایبی» بر عملکرد تحصیلی دانش آموزان در درس فارسی پایه دهم، پژوهش در آموزش زبان و ادبیات فارسی، 6(1)، 44-27.
پاول، دانیل اِم (۱۴۰۲). پرورش هوش هیجانی برای مدیران و مدیریت دیگران، با تمرین‌های عملی (ترجمه مسعود اجمالی). تهران: انتشارات پارسیا.
جعفرزاده، رضا (۱۴۰۱). نقش کنترل و هدایت هوش هیجانی دانش‌آموزان توسط معلم در کلاس ادبیات فارسی، کنفرانس ملی یافتههای نوین در مدیریت، روانشناسی و حسابداری.
file:///C:/Users/Admin/Downloads/1113h14010201.pdf
جویس، بروس؛ ویل، مارشا؛ و کالهون، امیلی (۱۴۰۲). الگوهای جدید تدریس ۲۰۱۵: خانواده الگوهای اطلاعات‌پردازی، اجتماعی، فردی و شخصیتی، و رفتاری (ترجمه محمدرضا بهرنگی). تهران: انتشارات کمال تربیت.
حسن‌پور، عصمت؛ و فرهمند، رضا (۱۴۰۴). بررسی رابطه انگیزش تحصیلی و انعطاف‌پذیری شناختی با پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان متوسطه اول (شهر شهرکرد). یازدهمین همایش علمی‌پژوهشی علوم تربیتی و روانشناسی، آسیبهای اجتماعی و فرهنگی ایران.
حسن‌پور، هیوا؛ و پیشوایی علوی، محمود (۱۴۰۲). آسیب‌شناسی و نقد متون منظوم و منثور فارسی دورة اول متوسطه با تکیه بر استعاره، تشبیه و کنایه (تناسب فرم و تدریس)، فصلنامه تدریس‌پژوهی، 35-17.
زارعیان، سیده‌مریم (1399). واسطه‌گری انعطاف‌پذیری شناختی در رابطه بین ادراک از جو کلاس و وجدان تحصیلی با خودتنظیمی یادگیری، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شیراز.
سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی (۱۳۹۹). راهنمای تدریس فارسی (۱) پایۀ دهم دورة دوم متوسطه. تهران: اداره کل نظارت بر نشر و توزیع مواد آموزشی، وزارت آموزش‌وپرورش.
سپهریان آذر، فیروزه؛ و سعادتمند، سعید (1394). تاثیر آموزش مهارتهای زندگی و مشاوره گروهی با روش عاطفی-رفتاری - عقلانی بر خودپنداره تحصیلی، انگیزش پیشرفت و سلامت روان دانش آموزان ناموفق، دانش و پژوهش در روانشناسی کاربردی، 16(1)، 77-66.
سعادتی، افسانه؛ گلی‌زاده، پروین؛ و ابرهیمی، مختار (1401). زبان عرفانی در مثنوی معنوی مولوی. ادبیات عرفانی و اسطوره شناختی (زبان و ادبیات فارسی)، 18(68)، 129-101.
سیف، علی‌اکبر (۱۳۸۹). روانشناسی پرورشی نوین: روانشناسی یادگیری و آموزش. تهران: انتشارات دوران.
شکری، یدالله؛ و چمنی، کبری (۱۳۹۷). روایت‌شناسی داستان طوطی و بقال از مثنوی بر پایه نظریه تزوتان تودوروف. پنجمین همایش متن‌پژوهی ادبی، نگاهی تازه به سبکشناسی، بلاغت، نقدادبی.
صفری، لیلا (1403). یادگیری عاطفی: نقش ظرفیت هیجانی و تعامل معنادار معلم در پویایی کلاس درس، اولین همایش بین المللی پیشروان تعلیم و تربیت.
عظیمی، محمد؛ گلشن، امین؛ و صادق‌زاده بلیل، نیما (۱۴۰۴). تحلیل محتوای کتابهای فارسی دوره دوم ابتدایی بر اساس مؤلفه‌های تربیت اخلاقی (با تکیه بر روش آنتروپی شانون). پژوهش در آموزش زبان و ادبیات فارسی، ۶(4)، ۴۶–۷۹. https://doi.org/10.48310/rpllp.2026.19703.1235
علی‌نژاد، محمد؛ عمران، روح اله؛ و کمالوند، پیمان (1395). مفهوم شناسی تطبیقی عزت نفس در قرآن و روانشناسی انسان‌گرا. فرهنگ مشاوره و روان درمانی (فرهنگ مشاوره)، 7(27 )، 32-1.
موسویان، سمانه‌سادات؛ طلایی، ابراهیم؛ فردانش، هاشم؛ و بختیاری، ابوالفضل (1398). تدوین چارچوبی به منظور ارائه آموزش مبتنی بر همدلی در کلاس درس. تعلیم و تربیت، ۳۵(3)، ۹–۳۴.
میرمحمدی عزیزی، سیدصادق؛ رهبر، بهزاد؛ و علوی مقدم، سیدبهنام (1404). بازنمایی هویت اسلامی در متون آموزش زبان فارسی: تحلیل محتوایی ابعاد فرهنگی در کتابهای «پارسا»، پژوهش در آموزش زبان و ادبیات فارسی، 6(3)، 123-91. https://doi.org/10.48310/rpllp.2025.19686.1232
میلادی، مجتبی؛ محمدیافشار، هوشنگ؛ و سلطانی، اصغر (1404). کاربرد سبکشناسی لایهای در پرورش تفکر انتقادی و بهبود مهارت سواد خواندن (برپایه تدریس درس کاوه دادخواه کتاب فارسی پایه یازدهم). پژوهش در آموزش زبان و ادبیات فارسی، 6(2)، 75-99. https://doi.org/10.48310/rpllp.2025.20271.1255
ولی‌زاده، حامد؛ و بی‌نظیر، نگین (۱۴۰۳). موقعیت‌مندی و درنسبت‌بودن: بررسی محدودیت‌های شناخت در اندیشه مولوی (با تأکید بر حکایت بقال و طوطی). پژوهش‌های ادب عرفانی، 18(1)، 46-31.
یوسف وند، لیلا (1394). تأثیر آموزش راهبردهای یادگیری خودتنظیمی(شناختی و فراشناختی) بر تفکر انتقادی، سبک های اسنادی و جهت گیری هدف در دانش آموزان دختر پایه دوم دوره متوسطه دوم شهر خرم آباد، پایاننامه کارشناسی ارشد، دانشگاه لرستان. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 170 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 72 |
||