پیوندهای مفید
آمار
| تعداد نشریات | 25 |
| تعداد شماره‌ها | 560 |
| تعداد مقالات | 4,461 |
| تعداد مشاهده مقاله | 7,442,975 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 3,891,144 |
تحلیل محتوای کتب عربی مدارس ایران از منظر عدالت آموزشی و تنوع فرهنگی | ||
| بحوث فی تعلیم اللغة العربیة و آدابها | ||
| دوره 8، شماره 2، مهر 1405، صفحه 14-1 اصل مقاله (458.52 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.48310/alle.2026.21430.1324 | ||
| نویسندگان | ||
| مهدی ترک شوند1؛ رامین غریب زاده* 2 | ||
| 1گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه سید جمال‌الدین اسدآبادی، همدان، ایران. | ||
| 2گروه علوم تربیتی، دانشگاه سید جمال‌الدین اسدآبادی، همدان، ایران | ||
| چکیده | ||
| این پژوهش به تحلیل محتوای کتب درسی زبان عربی مدارس ایران با تمرکز بر دو محور اساسی عدالت آموزشی و تنوع فرهنگی می‌پردازد. هدف اصلی، ارزیابی میزان انطباق محتوای ارائه‌شده با آرمان‌های آموزش شهروندی جهانی و نمایندگی عادلانه هویت‌های معاصر و منطقه‌ای است. روش‌شناسی پژوهش بر مبنای تحلیل محتوای ترکیبی (کیفی و کمی) مبتنی بر دسته‌بندی یافته‌های استنباطی طراحی شد. جامعه آماری شامل کلیه کتاب‌های عربی عمومی مقاطع متوسطه اول و دوم در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۲ بود که با نمونه‌گیری هدفمند، سه کتاب اصلی مورد واکاوی قرار گرفتند. ابزار گردآوری داده‌ها، دو فهرست‌واره کدگذاری تخصصی بود که مؤلفه‌های کمی (فراوانی ارجاعات فرهنگی-اجتماعی) و کیفی (نحوه بازنمایی هویت‌ها) را پوشش می‌داد. یافته‌های کلیدی نشان داد ساختار فعلی کتب درسی با غلبه بیش از ۷۰٪ بر محتوای صرفاً زبان‌شناختی و دستوری، عملاً منجر به بی‌تفاوتی فرهنگی شده و فرصت تعامل بین‌فرهنگی را به حاشیه رانده است. همچنین، سهم محدود و کلیشه‌ای بازنمایی فرهنگی (حدود ۴.۵٪) موجب هژمونیک بودن بازنمایی هویت‌های مسلط و نادیده گرفتن تنوعات هویتی معاصر مانند زنان فرهیخته و کارآفرینان جوان گردیده است. علاوه بر این، ارائه مفاهیم اخلاقی به‌صورت صرفاً هنجاری و اثباتی، کارکرد انتقادی زبان را تضعیف کرده و ابزارهای ارزیابی موجود نیز قادر به سنجش عمق مفاهیم فرهنگی نیستند. این الگوها نشان‌دهنده تثبیت ضمنی هژمونی فرهنگی غالب و حاشیه‌نشینی نمادین هویت‌های غیرمرکز است. استنباط‌های نهایی حاکی از آن است که کتب عربی کنونی فاقد رویکردی مبتنی بر عدالت آموزشی بوده و نیازمند بازنگری پارادایمی هستند. غلبه گرامر بر فرهنگ، نه‌تنها ظرفیت زبان را به‌عنوان پلی بین‌فرهنگی تضعیف می‌کند، بلکه به دانش‌آموزان غیرمرکز این پیام را می‌دهد که هویت واقعی آن‌ها در ساختار کتاب درسی جایگاهی ندارد. همچنین، عدم کاربرد انتقادی مفاهیم اجتماعی و تقویت وضعیت موجود، مانع از توسعه تفکر نقاد در دانش‌آموزان شده و ابزارهای ارزیابی فعلی نیز در تمایز بین حضور ظاهری و عمق تحلیلی محتوای فرهنگی ناکارآمدند. این وضعیت نشان‌دهنده رکود در تحقق اهداف بنیادین آموزش نوین است. در نهایت، این تحقیق نتیجه می‌گیرد که تحقق عدالت آموزشی و تنوع فرهنگی مستلزم گذار از آموزش زبان عربی به‌عنوان یک ابزار صرفاً دستوری به سمت یک بستر تحلیلی-انتقادی است. پیشنهاد اصلی، غنی‌سازی محتوا با متون بین‌فرهنگی معاصر و گنجاندن متون چالش‌برانگیز است تا آموزش زبان عربی در راستای پرورش شهروندانی فعال در جامعه جهانی محقق گردد. این بازنگری ساختاری باید تنوع فرهنگی را به‌عنوان چارچوب اصلی آموزش قواعد دستوری در نظر گیرد و از حالت توصیفی-تأییدی خارج کرده تا به ابزاری برای تحلیل انتقادی ساختارهای اجتماعی تبدیل شود. چنین رویکردی نه‌تنها شکاف پارادایمی موجود را مرتفع می‌سازد، بلکه تعهد نظام آموزشی به آموزش فراگیر را تقویت خواهد کرد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| عدالت آموزشی؛ تنوع فرهنگی؛ کتب عربی؛ تحلیل محتوا؛ مدارس | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Educational Justice and Cultural Diversity in Arabic Language Textbooks in Iranian Schools: A Content Analysis | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Mahdi Torkshavand1؛ Ramin Gharibzadeh2 | ||
| 1Department of Arabic Language and Literature, Seyyed Jamaleddin Asadabadi University, Hamadan, Iran. | ||
| 2Department of Educational Sciences, Seyyed Jamaleddin Asadabadi University, Hamadan, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| This study examines Arabic language textbooks used in Iranian schools from the perspectives of educational justice and cultural diversity, with particular attention to the representation of sociocultural identities and their implications for global citizenship education. A mixed-methods content analysis was conducted using categorical coding. The study population comprised general Arabic textbooks for the junior and senior secondary levels during the 2023–2024 academic year, from which three core textbooks were purposively selected for analysis. Data were collected using two researcher-developed coding checklists addressing quantitative indicators, including the frequency of sociocultural references, and qualitative indicators, including patterns of identity representation and the depth of cultural content. The findings indicate that more than 70% of the analyzed content is devoted to linguistic and grammatical structures, whereas sociocultural and intercultural content receives comparatively limited attention. Cultural references account for approximately 4.5% of the analyzed content and are frequently presented in limited or stereotypical forms, with insufficient representation of contemporary and socially diverse identities, including educated women and young entrepreneurs. Moreover, moral and social concepts are predominantly presented in normative and affirmative ways, providing limited opportunities for critical engagement with cultural and social issues. The findings also indicate that the existing assessment practices are insufficient for evaluating the depth and analytical quality of cultural learning. Overall, the textbooks appear to provide limited support for an educational justice-oriented approach and for the development of intercultural awareness. The study therefore argues for a shift from a predominantly grammar-oriented model of Arabic language instruction toward a more culturally responsive and critical framework. Integrating contemporary intercultural texts, diverse sociocultural perspectives, and analytically oriented learning activities into Arabic textbooks could enhance students’ critical thinking, intercultural competence, and awareness of cultural diversity. Such a reorientation would enable Arabic language education to function not only as a means of linguistic instruction but also as a context for inclusive education and the development of active and culturally aware global citizens. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Educational Justice, Cultural Diversity, Arabic Language Textbooks, Content Analysis, Secondary Education, Intercultural Education | ||
| مراجع | ||
|
آقائی نژاد، بهنام. (1404). ارزیابی میزان تناسب بین تصــویر و مــتن در کتاب‌های عـــربی نونگاشت دوره متوسطه اول بر اساس فرانقش ترکیبی (متنی) نظریه گونتر کرس و تئو ون لیوون. پژوهش در آموزش زبان و ادبیات عرب، 7(2)، 85-103.
پرافکنده حقیقی م.، سورانی یانچشمه ر.؛ و جویباری آ. (1404). ارائه الگوی کاربردی توسعه عدالت آموزشی برای دانش‌آموزان با توجه به تربیت اخلاقی. مدیریت، آموزش و توسعه در عصر دیجیتال، 2(2).
پری زاده، فاطمه و اسودی، علی. (1403). تحلیل کتاب درسی عربی پایه هشتم متوسطه دوره‌ی اول بر اساس چک‌لیست کالین مارش. پژوهش در آموزش زبان و ادبیات عرب، 6(1)، 117-137.
حاجی عمو شا، معصومه. (1403). بایسته‌های کتب و متون آموزشی در علم صرف بر مبنای نظریه‌ی نشر نوآوری. پژوهش در آموزش زبان و ادبیات عرب، 6(1)، 192-214.
خسروی بابادی، مدینه و ملکی، سعید. (1404). عدالت فضایی در توزیع خدمات آموزشی در شهرستان‌های استان خوزستان. جغرافیا و روابط انسانی، 7(4)، 198-207.
شاکری، عبدالرسول. (1403). نگاهی تاریخی نقادانه به برنامۀ درسی رشتۀ زبان و ادبیات فارسی از جهت انطباق با نیازهای جامعه و اشتغال‌پذیری. پژوهش و نگارش کتب دانشگاهی، 28(55)، 171-188.
عباس زاده ز.، ذاکری غ. ع؛ و حق‌شناس گتابی ف. (1404). نقد مقایسه‌ای تدریس کتاب‌های عربی مقطع راهنمایی و دبیرستان در دو دهۀ 1370 و 1390. گنجینه زبان و ادبیات فارسی، 3(1)، 1-18.
متقی زاده، عیسی، پورکرمی، فاطمه و پروینی، خلیل. (1404). بررسی میزان تحقق اهداف آموزش زبان عربی در مدارس ایرانی از نظر متخصصان با تمرکز بر محتوای کتاب‌های درسی. پژوهش در آموزش زبان و ادبیات عرب، 7(1)، 5-32.
نورسیده، علی‌اکبر. (1404). بررسی اثربخشی روش‌های نوین تدریس عربی در آموزش مهارت‌های 4 گـانه زبانی در مدارس. پژوهش در آموزش زبان و ادبیات عرب، 7(1)، 106-128.
Assante, G. M., Popa, N., & Grădinariu, T. (2022). Evidence to the Need for a Unifying Framework: Critical Consciousness and Moral Education in Adolescents Facilitate Altruistic Behaviour in the Community. Behavioral Sciences, 12(10), 376. https://doi.org/10.3390/bs12100376
Harefa, D., & Hulu, F. (2024). Mathematics Learning Strategies That Support Pancasila Moral Education: Practical Approaches for Teachers. Afore, 3(2), 51-60. https://doi.org/10.57094/afore.v3i2.2299
Kim, A., & Kim, S. (2023). The Moral Educational Significance of a Study on the Development of a Self-Esteem Improvement Program for Elementary School Students. Korean Association for Learner-Centered Curriculum and Instruction, 23(7), 761-776. https://doi.org/10.22251/jlcci.2023.23.7.761
Liu, G., & Zhang, G. (2021). Teaching Reform of Moral Education Based on the Concept of Output Oriented Education. International Journal of Electrical Engineering Education, 60(2_suppl), 455-464. https://doi.org/10.1177/00207209211005263
Moreira, K. H., & Vareiro, R. E. L. (2022). Catholicism in the Civic and Moral Education Textbooks During the Stroessner Government in Paraguay. Educação Em Revista, 38. https://doi.org/10.1590/0102-469837020t
Nadziro, M. (2023). The Development of QR Code-Based Arabic Textbooks for Non-Arabic Education Students. Scaffolding Jurnal Pendidikan Islam Dan Multikulturalisme, 5(2), 960-981. https://doi.org/10.37680/scaffolding.v5i2.3386
Nieto, S., & Bode, P. (2012). Affirming diversity: The sociopolitical context of multicultural education (6th ed.). Pearson.
Pennycook, A. (2017). The cultural politics of English as an international language. Routledge.
Putra, H. P., & Hayeesama-ae, S. (2022). Ibnu Miskawaih: Philosophical Thoughts on Moral Education and Its Relevance to Contemporary Islamic Education. Potensia Jurnal Kependidikan Islam, 8(1), 77. https://doi.org/10.24014/potensia.v8i1.16864
Rusli, R. K. (2024). Arabic Language Implementation Viewed From a Social and Cultural Perspective at Maitreechit Withayattan School Bangkok. International Journal of Language Education, 8(1). https://doi.org/10.26858/ijole.v8i1.60907
Skutnabb-Kangas, T. (2000). Linguistic genocide in education — or worldwide diversity and human rights? Lawrence Erlbaum Associates.
Wheeler, K. (2023). Educating children as sustainable citizen-consumers: A qualitative content analysis of sustainability education resources. Journal of Moral Education, 1-21. https://doi.org/10.1080/03057240.2022.2159344 | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 126 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 50 |
||