پیوندهای مفید
آمار
| تعداد نشریات | 25 |
| تعداد شماره‌ها | 560 |
| تعداد مقالات | 4,459 |
| تعداد مشاهده مقاله | 7,441,084 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 3,885,802 |
ارزیابی و نقد کیفیت کتاب صرف کاربردی زبان عربی (براساس معیار رشدی أحمد طعیمه) | ||
| بحوث فی تعلیم اللغة العربیة و آدابها | ||
| دوره 8، شماره 2، مهر 1405، صفحه 24-1 اصل مقاله (597.42 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.48310/alle.2026.21073.1308 | ||
| نویسندگان | ||
| عبدالرزاق رحمانی* 1؛ شهلا جعفری2؛ سجاد اسماعیلی3 | ||
| 1مرکز مطالعات و تحقیقات هرمز، دانشگاه هرمزگان، بندرعباس، ایران | ||
| 2گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران | ||
| 3گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی، قزوین، ایران | ||
| چکیده | ||
| با توجه به اهمیت کتاب‌های درسی دانشگاهی به‌عنوان یکی از سه ضلع مثلث آموزشی، نقد و ارزیابی آن‌ها جهت بهبود کیفیت و اثربخشی دروندادهای نظام آموزشی ضروری بهنظر میرسد. کتاب صرف کاربردی زبان عربی (تألیف حسین کیانی و سید فضل‌الله میرقادری) یکی از کتاب‌های دانشگاهی است که نقش پایهای و پیشنیاز برای فراگیری قواعد زبان عربی دارد. این کتاب برای نخستین بار به شیوهای متفاوت و با رویکرد متن محور، به آموزش مباحث اساسی صرف پرداخته است. بنابراین نقد و بررسی آن بر اساس معیارهای اصولی نگارش کتب آموزشی زبان عربی، گامی مؤثر در پیشرفت سطح کیفی و پیشبرد اهداف مشخص مواد آموزشی دانشگاهی به شمار میرود. در این راستا پژوهش حاضر سعی دارد با استفاده از روش ارزیابی و نقد محتوا و بر اساس معیارهای رشدی احمد طعیمه در دو مؤلفه مشخصات عمومی و ویژگیهای چاپ و نشر کتاب، به نقد و ارزیابی کتاب پیشگفته بپردازد. نتایج پژوهش بیانگر آن است که چینش درسها بر اساس قواعد مهم و کاربردی دانش صرف، نگارش مقدمه اصولی و روشمند و تنظیم عناوین داخلی و فرعی در راستای محتوای ارائه شده از امتیازات کتاب صرف کاربردی زبان عربی بهشمار میآید؛ اما وجود پارهای از اشتباهات علمی و نگارشی در این کتاب، ضرورت بازنگری آنرا جهت پیشبرد هدفهای تعریف شده آموزشی آشکارتر میسازد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| نقد کتاب؛ معیار ارزیابی؛ صرف کاربردی زبان عربی؛ رشدی طعیمه | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Evaluation and critique of the quality of the book "Arabic grammar" (Based on the Rushdie criteria of Ahmad Taymeh) | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Abdolrazagh Rahmani1؛ Shahla Jaafari2؛ Sajjad Esmaili3 | ||
| 1Hormoz Center for Studies and Research, University of Hormozgan, Bandar Abbas, Iran | ||
| 2Department of Arabic Language and Literature, Shiraz University, Shiraz, Iran | ||
| 3Department of Arabic Language and Literature, Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| University textbooks constitute the firm pillars of higher education, and their quality determines the extent to which learners succeed in acquiring scientific and practical skills. In the field of Arabic-language instruction—particularly in the domain of morphology, which is analytical and system-based in nature—there have always been challenges such as the complexity of terminology, the difficulty of conveying rules, and the lack of connection between theory and practice. Under such circumstances, the compilation of the book Applied Arabic Morphology by Hossein Kiani and Seyyed Fazlollah Mirqaderi must be regarded as an effort to transcend classical frameworks and to bring the teaching of morphology closer to applied models—models in which morphological rules are presented not as structures to be memorized, but through text, sentence, and linguistic context, thereby enabling students to learn how to analyze, extract, and apply rules in real linguistic situations. Nevertheless, the scholarly valuation of such a book is not possible without principled critique, examination, and evaluation. Only through a precise and systematic assessment can one determine whether this work has succeeded in achieving its instructional objectives. This is especially true when the evaluative criteria are based on a credible, analytical, and tested model such as the developmental criteria of Ahmad Taʿima—a framework considered by many researchers to be the most comprehensive model for evaluating Arabic-language teaching materials. By relying on these criteria, this study seeks to present a clear, impartial, and scholarly portrayal of the strengths and shortcomings of Applied Arabic Morphology. The present study is applied in its aim and content-analysis–based in its methodology—a method that enables the book’s text to be examined and analyzed through predefined indicators. First, Taʿima’s developmental criteria were extracted and categorized from his work Dalīl al-ʿAmal fī Iʿdād al-Mawādd al-Taʿlīmiyya li-Barāmij Taʿlīm al-ʿArabiyya. Then, the content of Applied Arabic Morphology was examined at three levels: “overall structure,” “scientific content,” and “writing and typographical features.” Data collection was conducted through library and documentary methods, and analyses were performed descriptively and critically. The purpose of this approach is to ensure that the evaluation is conducted not on the basis of personal or subjective impressions, but through credible, systematic, and defensible criteria. The body of prior research indicates that in recent decades, greater attention has been paid to the critique and evaluation of Arabic-language teaching materials. Scholars such as Neʿmati Qazvini and Rakhshandeh-Nia (2012) examined the book Sarf-e Sādeh in terms of orthography, coherence, and scientific accuracy, reporting weaknesses in structure and mode of presentation. Meymandi and Khabazi Ashraf (2015), in their evaluation of al-Sarf by Pāšāzānūs, pointed to the mismatch between content level and audience, as well as the over-simplification of certain concepts. Ibn al-Rasul and Safiyān (2017), in their analysis of morphology textbooks, emphasized the necessity of using diagrams and modeling. Moreover, Qorbani Mādavāni (2021) identified inconsistencies between examples and rules, as well as structural incoherence, as common challenges in such works. Despite these efforts, a significant gap remains in earlier research: the absence of a unified, standardized framework for evaluating morphology textbooks. Most previous critiques have been based on the authors’ personal preferences or teaching experience, and only a few studies have utilized comprehensive and credible frameworks such as Taʿima’s criteria. Furthermore, no extensive and systematic study has yet been conducted on the book Applied Arabic Morphology—despite its being taught in many universities—while its scholarly critique could refine and strengthen the pedagogical direction of dozens of instructors and hundreds of students. Hence, the present study represents an attempt to fill this academic gap. An examination of Applied Arabic Morphology based on Taʿima’s criteria reveals that the work performs well across many pedagogical and structural dimensions. The book is coherently organized: topics progress from simple to complex, and each lesson begins with an appropriate and practical text that plays an active role in reinforcing learning. The use of varied examples, purposeful exercises, and a text-oriented approach constitutes one of the book’s most prominent strengths. Moreover, the authors have endeavored to move the rules from the level of theory to that of practical application, enabling students to learn how to analyze, interpret, and infer rules within actual texts—an approach rarely seen in many traditional works. Visually as well, the cover design, color selection, text layout, and harmony of graphic elements with instructional content help enhance the book’s initial appeal and readability. However, the book is not without shortcomings. Content analysis revealed that in some instances, scientific inaccuracies occur in the formulation of rules or examples. At times, examples do not fully correspond with the lesson’s explanations, or ambiguous expressions hinder comprehension. In certain sections, vagueness in definitions, inconsistency in Arabic orthography, case-marking errors, and irregularities in vocalization are observable. Furthermore, some exercises are not fully aligned with the lesson objectives, and in some cases, a complete logical connection between the introductory text of the lesson and the rule under discussion has not been established. Although these issues do not undermine the foundation of the work, they do affect the book’s scientific precision and overall coherence and warrant revision. In light of the findings, it may be concluded that Applied Arabic Morphology is a valuable, forward-looking work grounded in contemporary educational needs—one that has succeeded in bridging theory and practice while offering a suitable model for the transformation of morphology instruction. Nevertheless, to reach the standard level of Taʿima’s framework and to become a comprehensive, criterion-based resource, the authors need to implement revisions in scientific, writing, and structural aspects. While emphasizing the book’s positive achievements, this study underscores that critical reassessment of instructional resources is not a flaw but a necessity for the advancement and flourishing of Arabic-language education in universities. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Book review, Evaluation criteria, Arabic language usage, Rushdi Ta'imah | ||
| مراجع | ||
|
ابن الرسول، سید محمدرضا و الهه صفیان (1396)، بررسی و نقد بخش صرف کتاب صرف و نحو عربی، پژوهشنامه انتقادی متون و برنامههای علوم انسانی، سال 17، ش 1، صص 1-22.
برمانا، فرید (2022)، منهج تعلیم اللغة العربیة لغیر الناطقین بها عند رشدی أحمد طعیمه، Journal of Arabic Learning، صص 534-548.
بشیر، عزالدین وظیف علی (2009)، من رواد تعلیم اللغة العربیة للناطقین بغیرها الدکتور رشدی أحمد طعیمة، مجلة العربیة للناطقین بغیرها، رقم 8، 289- 301.
بلخاری، حسن (1384)، مبانی عرفانی هنر و معماری اسلامی (دفتر دوم) کیمیای خیال، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامی.
توکلی محمدی، محمودرضا؛ صیامی، معصومه؛ فرزانه، محمد (1400)، نگاهی به کارآمدی راهبردهای نوین آموزش زبان عربی در ایران، مجله پژوهش در آموزش زبان و ادبیات عرب، سال سوم، شماره 4، صص 171- 186.
تولایی، روح‌الله (1393)، «جزوه روش تحقیق پیشرفته با تأکید بر فناوری و اطلاعات»، تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
الجبر، جبر بن محمد بن داود (2005)، دراسه تحلیلیه لمحتوی کتاب العلوم للصف السادس الابتدائی بالمملکه العربیه السعودیه فی ضوء معاییر تدریس العلوم، بحث مقدم إلی المؤتمر العلمی السابع عشر، مناهج التعلیم و المستویات المعیاریه، المجلد الثالث، جامعه عین شمس.
حری، عباس (1385)، آیین نگارش علمی، تهران: نهاد کتابخانههای عمومی کشور.
حیدری، محمود و عبدالله حکیم (1393)، ارزیابی میزان اجرای راهبردهای تدریس و کیفیت کتاب آموزشی در تدریس صرف و نحو عربی برای دانشجویان کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی، پژوهش و نگارش کتب دانشگاهی، شماره 32، صص 49-
رحمانی، عبدالرزاق و حانیه ظفرآبادی (1400)، ارزیابی و نقد کیفیت کتاب صرف و نحو عربی اثر عباس ماهیار (بر اساس معیار دهگانه منصوریان)، مجله پژوهش و نگارش کتب دانشگاهی، دوره 25، ش 48، صص 160-183.
رشدی احمد، طعیمه (1985)، دلیل عمل فی إعداد المواد التعلیمیة لبرامج تعلیم العربیة، مکة المکرمه: جامعه أمّ القری.
عبیات، عاطی (1401)، کاربست طراحی روشهای موفق تدریس کتب عربی در مدارس ایرانی، دو فصلنامه پژوهش در آموزش زبان و ادبیات عرب، دوره چهارم، شماره دوم، صص 129- 145.
قراگوزلو، بهار؛ حاتم، غلامعلی (1393)، بررسی رمز نقوش هندسی دایره و مثلث و مربع در هنر اسلامی، فصلنامه هنرهای تجسمی نقش مایه، شماره 21، صص 45-50.
قربانی مادوانی، زهره (1400)، بررسی انتقادی کتاب صرف 2 با رویکرد تحلیل توصیفی، پژوهشنامه انتقادی متون و برنامههای علوم انسانی، سال 21، ش 2، صص 351-374.http://doi.org/10.30465/crtls.2021.31850.1916
کیانی، حسین و سیدفضل‌الله میرقادری (1398)، صرف کاربردی زبان عربی، چاپ اول، شیراز: انتشارات دانشگاه شیراز.
محمودی، محمدهادی؛ احمدی صفا، محمد (1393)، ارزشیابی الگو محور کتاب‌های انگلیسی برای اهداف خاص (esp)، پژوهشنامه انتقادی متون و برنامههای علوم انسانی، شماره 3، صص 113-133.
میمندی، وصال و نعیمه خبازی اشرف (1394)، الصرف 1 در ترازوی نقد، پژوهشنامه انتقادی متون و برنامههای علوم انسانی، سال 15، ش 1، صص 167-185.
نجفی، ابوالحسن (بیتا)، غلط ننویسیم، فرهنگ دشواریهای زبان فارسی، چاپ چهارم، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
نعمتی قزوینی، معصومه و سیده اکرم رخشنده نیا (1391)، نقد کتاب صرف ساده، پژوهشنامه انتقادی متون و برنامههای علوم انسانی، دوره 20، ش 39، صص 26-44.
نویدی، احد (1383)، راهنمای عملی ارزشیابی برنامه آموزش فنی و حرفهای با تأکید بر شاخه کار و دانش نظام آموزش متوسطه، تهران: پژوهشکده تعلیم و تربیت. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 133 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 52 |
||